skip to Main Content

Drie basisvragen voor het gesprek met scholieren en studenten

Blog van Bloeispurt.nl

BLOG VAN BLOEISPURT

In de benadering van scholieren en studenten zijn drie basisvragen handig voor gezamenlijk gebruik: zowel voor professionals in onderwijs en begeleiding als voor ouders thuis. In deze blog van Bloeispurt aandacht voor deze drie basisvragen voor leren en ontwikkelen:

1. Waar wil je naartoe, wat is je doel?
2. Wat doe je al en wat zou je nog kunnen doen?
3. Wat is een volgende stap in de richting van je doel en wat heb je daarvoor nodig?

De oplossingsgerichte gespreksmethode

Het klopt als je globaal ‘de oplossingsgerichte methode’ in deze drie basisvragen herkent. De oplossingsgerichte benadering is oorspronkelijk afkomstig uit de psychotherapie (gezinstherapie) en sinds deze eeuw goed bekend geraakt op scholen en onderwijsinstellingen, vooral bij de begeleiding en ondersteuning van leerlingen en studenten.

Zo’n oplossingsgericht begeleidingstraject is sterk op positieve doelen gericht en hoeft niet lang te duren om effectief te zijn. De aandacht gaat maar kort uit naar wat er níet is (het probleem) en ligt vooral bij wat er wél is (de kans). In mijn lange onderwijsloopbaan heb ik ondervonden, dat deze benadering jongeren aanspoort actief op zoek te gaan naar haalbare oplossingen in hun eigen wereld. Zij ervaren daardoor de kracht van hun eigen inzet en verantwoordelijkheid (‘eigenaarschap’).

De drie feedbackvragen voor het leren

Op dit moment is er op scholen een groeiende belangstelling zichtbaar voor manieren van didactische feedback en coaching. Daardoor staat in één klap het proces van leren én onderwijzen volop in de schijnwerpers. Het gaat écht ergens over wat mij betreft!

Onderwijsonderzoeker John Hattie (e.a./ Visible learning/ Leren zichtbaar maken) bracht aan het licht dat van alle mogelijke onderwijsingrepen ‘goede feedback’ van de leraar in de les de meest effectieve is. Bij effectieve feedback geeft een leraar volgens Hattie een antwoord op de drie basisvragen van het leren: 1.Waar ga ik naartoe? 2. Hoe sta ik ervoor? en 3. Wat is mijn volgende stap?

Hattie voegt daaraan toe dat feedback gericht op het ‘het proces van het leren’ veel effectiever is dan wanneer deze gericht is op ‘het resultaat’ of ‘de persoon‘. Zeg dus liever “Ik bewonder de manier waarop je dit met zo veel inzet voor mekaar hebt gekregen” dan “Wat ben jij slim en goed dat jij een tien hebt gehaald.” (N.B.  Zie in dit verband ook de theorie van de ‘growth mindset’ van onderwijsonderzoekster Carol Dweck).

Bloeispurt voor leren en ontwikkelen

In mijn praktijk Bloeispurt heb ik de drie groeigerichte feedbackvragen van Hattie ter harte genomen en gecombineerd met het gereedschap van de oplossingsgerichte methode: zo ontstonden de drie basisvragen voor het gesprek met scholieren en studenten. Bloeispurt biedt jonge mensen (12-25 jr.) studiebegeleiding en keuzecoaching: behalve voor concrete tips en tricks komen zij naar Bloeispurt met hun ontwikkelvragen bij het leren, keuzes maken en starten op de arbeidsmarkt.

Het vermogen over je eigen gedrag na te denken en daarvan te leren is nog volop in ontwikkeling in de leeftijdsfase van scholieren en studenten. Het blijkt nog niet zo makkelijk je eigen gedrag te sturen als je adolescent bent. Een professionele coach kan met de troef van de drie basisvragen op weg helpen. Ook voor thuisgebruik blijkt dit setje basisvragen bruikbaar op de momenten dat het daar even schuurt.

Ouder(s) en kind die samen openstaan voor verandering, kunnen veel opsteken van een korte praktijkoefening met de drie basisvragen. Voor een kennismaking met deze benadering door ouder(s) en kind heeft Bloeispurt een vorm van studiecoaching binnen het aanbod voor ouders. In afstemming met elkaar maken zij na afloop afspraken hoe zij in de begeleiding thuis met de drie basisvragen verder willen gaan.

Handvatten voor thuis

Soms toont een zoon of dochter thuis te weinig of juist te veel inspanningen voor school en studie. Ruzies over onvoldoende inzet of juist bezorgdheid over oververmoeidheid en stress liggen op de loer en zorgen voor spanningen in het gezin. Als ouders mij op zulke momenten om handvatten vragen, ook dan werken de drie basisvragen. Een vastgelopen communicatiepatroon blijkt al snel om te kunnen slaan in de richting van een betrokken gezinsgesprek en kan nieuwe inzichten geven.

We weten dat ouderbetrokkenheid veel effect heeft op de leermotivatie en positieve houding van kinderen in het onderwijs. De rol van ouders ligt daarbij vanaf het voortgezet onderwijs vooral bij de begeleiding van het leren thuis. Ook daarbij kunnen de drie basisvragen hun dienst te bewijzen. Als ouders weten en begrijpen dat hun kind op school aan een gedragsverandering werkt, dan kunnen zij daar in de begeleiding thuis op aansluiten met behulp van de drie basisvragen: “Welke afspraken heb je laatst op school gemaakt waardoor het je nu lukt in de les zelfstandig aan het werk te gaan? Hoe kun je dat vertalen naar thuis, om ook hier zelfstandig aan het werk gaan? Wat heb je daarvoor thuis nog nodig? Wat is thuis een eerste stap in die richting?”

“De anderen zijn vervelend …en wat wil jij daarvoor in de plaats?”

Met het voorbeeld van een kort oplossingsgericht coachgesprek wil ik hier afsluiten. Je ziet hieronder oplossingsgerichte technieken als ‘de schaalvraag’ en ‘doorvragen op eerdere succeservaring’ in gebruik. Let vooral op het kantelmoment al vroeg in het gesprek. De coach in het voorbeeld begeleidt Sanne van het denken in problemen (“de anderen zijn vervelend”) naar het denken in haalbare oplossingen (“en wat wil jij daarvoor in de plaats?”).

Begeleidingsvraag 1 Waar wil je naartoe, wat is je doel?

Stap 1  De vraagverheldering (van probleemgericht naar oplossingsgericht)
Sanne:  De anderen zijn vervelend aan het doen, dat moet ophouden.
Coach:  Wat naar! En hoe heb jíj daar last van?
Sanne:  Dat voelt niet goed voor mij, ik word daar onzeker van.*-
Coach:  Oké. En wat wil je daarvoor in de plaats?
Sanne:  Ik wil me gewoon goed voelen, zelfvertrouwen of zo…

Stap 2: De schaalvraag (bij het doel)
Coach:  Probeer een schaal van 1 (totaal onzeker) tot 10 (vol zelfvertrouwen) voor je te zien? Waar zou jij dan tevreden mee zijn?
Sanne:  Ik zou al helemaal tevreden zijn met een 8.
Coach:  En waar zit je nu?
Sanne:  euh…rond de 4.

Begeleidingsvraag 2 Wat doe je al en wat zou je nog kunnen doen?

Stap 3: Doorvragen  (bij succeservaringen)
Coach:  Prima een 4. Wat maakt dat het al een 4 is?
Sanne:   Nou, ik laat echt niet over me heen lopen, hoor…
Coach:  Was het ooit al eens hoger dan een 4?
Sanne:  Ja, toen ik nog op basketbal zat was het wel een 8!
Coach:  Een 8, wat fijn? Op welk idee brengt je dit? Wat deed je toen ?
Sanne:  Gewoon lekker bezig samen, daardoor voelde ik me veel sterker.

Slotvraag 3 Wat is een volgende stap in de richting van je doel en wat heb je daarbij nodig?

Stap 4 Eigen oplossingen ontlokken (zo concreet mogelijk!)
Sanne:  …maar basketbal kan niet meer vanwege mijn knieblessure…
Coach:  Oh, jammer. Wat lijkt erop en lukt nog wel met je knie?
Sanne:  Ik zou misschien wel kunnen gaan zwemmen, dat vind ik ook leuk.
Coach:  Goed idee! Welk verschil zou dat voor jou maken?
Sanne:  Dan voel ik me weer sterk en ga ik weer op weg naar de 8

Stap 5 Een haalbare actie formuleren

Sanne:  …maar ik heb geen zin altijd in mijn eentje naar het zwembad te gaan.
Coach:  Snap ik. Wat kan nu een kleine stap in de goede richting voor je zijn?
Sanne:  Eerst maar eens een vriend opbellen die vaak zwemt en samen afspreken.
Coach:  Klinkt goed, ik ben benieuwd waar je de volgende week zult staan. Dan hebben we het erover en gaan we samen verder.

Liesbeth van Lanen

Bloeispurt | studiebegeleiding en keuzecoaching

Back To Top